Rozporządzenie ramowe (WE) nr 1935/2004

Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestię materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością (określanych międzynarodowym skrótem FCM – Food Contact Materials) jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1935/2004 z dnia 27 października 2004 r. To właśnie ten dokument ustanawia ogólne zasady bezpieczeństwa obowiązujące we wszystkich krajach Unii Europejskiej.

Rozporządzenie ramowe formułuje trzy fundamentalne wymagania wobec materiałów kontaktujących się z żywnością. Po pierwsze, w normalnych lub możliwych do przewidzenia warunkach użytkowania nie mogą one uwalniać swoich składników do żywności w ilościach stanowiących zagrożenie dla zdrowia człowieka. Po drugie, nie mogą powodować niemożliwych do zaakceptowania zmian w składzie żywności. Po trzecie, nie mogą pogarszać jej właściwości organoleptycznych, czyli smaku i zapachu. Te trzy zasady stanowią punkt wyjścia dla wszelkich bardziej szczegółowych regulacji dotyczących poszczególnych grup materiałów.

Rozporządzenie 1935/2004 wymienia w załączniku I siedemnaście grup materiałów, które mogą wymagać odrębnych przepisów szczegółowych. Wśród nich znajdują się tworzywa sztuczne – czyli materiał, z którego wytwarzane są łyżeczki i miarki pomiarowe. Dla tworzyw sztucznych obowiązuje dedykowane rozporządzenie Komisji (UE) nr 10/2011, które precyzuje wymagania dotyczące składu chemicznego, wykaz substancji dozwolonych do stosowania oraz limity migracji globalnej i specyficznej. Limit migracji globalnej określa maksymalną łączną ilość substancji, jaka może przenikać z materiału do żywności, natomiast limity migracji specyficznej dotyczą konkretnych, zidentyfikowanych substancji.

Co istotne z perspektywy zamawiającego, rozporządzenie 1935/2004 nakłada również obowiązki w zakresie znakowania i identyfikowalności. Materiały i wyroby do kontaktu z żywnością muszą być odpowiednio oznakowane – w praktyce oznacza to konieczność stosowania symbolu „kieliszek i widelec” lub jednoznacznego opisu słownego wskazującego na przeznaczenie wyrobu. Wymóg identyfikowalności (traceability) oznacza natomiast, że na każdym etapie łańcucha dostaw musi być możliwe ustalenie, skąd pochodzi dany materiał i dokąd został dostarczony.

Dobra Praktyka Produkcyjna (GMP) – rozporządzenie (WE) nr 2023/2006

Rozporządzenie ramowe 1935/2004 wyraźnie stanowi, że materiały do kontaktu z żywnością muszą być wytwarzane zgodnie z Dobrą Praktyką Produkcyjną (GMP – Good Manufacturing Practice). Szczegółowe zasady GMP dla materiałów FCM określa rozporządzenie Komisji (WE) nr 2023/2006 z dnia 22 grudnia 2006 r., obowiązujące od 1 sierpnia 2008 roku.

GMP to nie abstrakcyjne pojęcie, lecz konkretny zestaw wymogów organizacyjnych i technicznych, które producent musi wdrożyć i udokumentować. Obejmują one przede wszystkim skuteczny i udokumentowany system zapewnienia jakości, obejmujący kontrolę surowców, procesów produkcyjnych i wyrobów gotowych. Producent musi prowadzić dokumentację specyfikacji, formuł wytwarzania i zapisów z poszczególnych etapów produkcji. Istotnym elementem jest także system kontroli jakości, który powinien monitorować wdrażanie GMP i identyfikować obszary wymagające korekty.

W praktyce GMP oznacza, że zakład produkujący łyżeczki przeznaczone do kontaktu z żywnością musi zapewnić odpowiednie warunki higieniczne, stosować wyłącznie surowce o potwierdzonym bezpieczeństwie, kontrolować kluczowe parametry procesu produkcyjnego i dokumentować każdy etap – od przyjęcia surowca po wydanie gotowego wyrobu. Cała dokumentacja musi być dostępna na żądanie organów kontrolnych, w Polsce jest to Państwowa Inspekcja Sanitarna (sanepid).

Warto podkreślić, że rozporządzenie 2023/2006 dotyczy wszystkich siedemnastu grup materiałów wymienionych w załączniku I do rozporządzenia 1935/2004, a nie wyłącznie tworzyw sztucznych. Dotyczy ono również materiałów pochodzących z recyklingu wykorzystywanych w produkcji wyrobów do kontaktu z żywnością.

Deklaracja zgodności – dokument, którego nie może zabraknąć

Każdy materiał lub wyrób z tworzywa sztucznego przeznaczony do kontaktu z żywnością musi posiadać pisemną deklarację zgodności. Obowiązek ten wynika wprost z rozporządzenia (UE) nr 10/2011, a dokładnie z jego artykułu 15 i załącznika IV. Deklaracja zgodności to formalne potwierdzenie, że wyrób spełnia wymagania określone w rozporządzeniach 10/2011, 1935/2004 oraz 2023/2006.

Deklaracja musi zawierać między innymi dane identyfikujące producenta, jednoznaczny opis wyrobu, potwierdzenie zgodności z obowiązującymi przepisami, a także informacje o warunkach stosowania – w tym rodzajach żywności, z jakimi wyrób może mieć kontakt, dopuszczalnej temperaturze i czasie kontaktu. Dokument ten jest przekazywany w łańcuchu dostaw, tak aby każdy kolejny podmiot mógł zweryfikować, czy dany materiał jest odpowiedni do zamierzonego zastosowania.

Dla producenta żywności lub suplementów zamawiającego łyżeczki pomiarowe oznacza to jedno: dostawca akcesoriów musi być w stanie dostarczyć aktualną deklarację zgodności. Brak tego dokumentu stanowi naruszenie przepisów i może skutkować problemami podczas kontroli sanepidu. Dlatego przy wyborze dostawcy warto upewnić się, że dysponuje on pełną dokumentacją potwierdzającą zgodność oferowanych wyrobów z przepisami UE.

Na co zwrócić uwagę, zamawiając łyżeczki i miarki do kontaktu z żywnością?

Znajomość przepisów to jedno, ale równie ważna jest umiejętność przełożenia ich na praktyczne kryteria wyboru dostawcy. Zamawiając akcesoria pomiarowe, które będą miały bezpośredni kontakt z żywnością, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych kwestii.

Przede wszystkim upewnij się, że producent oferuje wyroby w wariancie dedykowanym do kontaktu z żywnością. Nie każda łyżeczka pomiarowa spełnia te wymagania – w ofercie BOTT wyraźnie rozróżniamy łyżeczki FOOD (z deklaracją zgodności, produkowane wg GMP, pod kontrolą Sanepidu) od łyżeczek NO FOOD, które oferują szersze możliwości nadruku, ale nie są przeznaczone do bezpośredniego kontaktu z żywnością. To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia zgodności z przepisami.

Zwróć uwagę na metodę znakowania. W przypadku łyżeczek FOOD stosujemy grawer logo na wkładce, a nie nadruk farbami. To celowy wybór – grawer nie wiąże się z ryzykiem migracji składników farb do żywności, co jest istotne w kontekście wymogów rozporządzenia 10/2011 dotyczących limitów migracji.

Poproś dostawcę o deklarację zgodności jeszcze przed złożeniem zamówienia. Rzetelny producent powinien udostępnić ten dokument bez problemu. Zweryfikuj, czy deklaracja odwołuje się do aktualnych rozporządzeń (1935/2004, 2023/2006, 10/2011) i czy zawiera informacje o warunkach stosowania wyrobu.